17 تصویر با کیفیت شامل نماد شیر و خورشید | 9.17 مگابایت | فرمت JPG,SVG,PNG
عدهای خیال میکردند نمادشیر و خورشیددر میان پرچم ایران یک نماد سلطنتی و شاهنشاهی است، در حالیکه شیرنماد حضرت علی (ع) وخورشیدنماد حضرت محمد (ص) است و هنوز بر سر طاق های حسینه ها و سرپوش های پارچه ای حسینه های قدیمی این نماد اصیل و قدیمی و موجود است.
پرچم ایران با نماد شیر و خورشید از زمان فتحعلی شاه قاجار رواج پیدا کرد. به این صورت که «ملا احمد نراقی»، -مجتهد شیعه و متخصّص در علوم اسلامی- پیشنهاد کرد که نماد شیر خورشید را به نشانهی شیر؛ مظهر علی(ع)، شمشیر، نماد شمشیر علی(ع) یعنی ذوالفقار و خورشید، به نشانهی خورشید نبوت و اتحاد شیعه و سنی برای پرچم ایران به کار برند و آن را رواج داد.
دوبیتی زیر از شاعری ناشناخته است که در زمان فتحعلی شاه قاجار به نشانهی شیر و خورشید اشاره کرده است:
«فتحعلی شه ترک جمشید گیتی فروز
کشور خدای ایران خورشید عالم آرا
ایران کنام شیران خورشید شاه ایران
ز آن است شیر و خورشید نقش درفش دارا»
«لویی دوبو» نویسندهی فرانسوی قرن نوزدهم در کتاب تاریخ ایران مینویسد: «یکی از امتیازات پادشاه ایران حق برافراشتن بیرقهای متعدد است. روی یکی از آنها شمشیر ذوالفقار علی(ع)، نقش شده و روی دیگری خورشید در حال ورود به برج اسد دیده میشود. شیر خوابیده و خورشید طالع بر پشت او قرار دارد. این علامت در حضور پادشاه منقوش و در بیرقها دیده میشود.»
ملکالشعرای صبوری، شاعر عهد ناصری هم دربارهی نشان شیر و خورشید سروده است:
«گر شیر نشان دولت جاوید است
خورشید به پشت اوست هر کس دیدهست
آن ترک پسر که این نشان هشته به سر
شیری باشد که روی او خورشید است
چون نشان شاه ما خورشید و شمشیر است و شیر
داده شمشیری به دست شیر خود خورشید وار»
«لویی دوبو» همچنین در کتاب خود با نام «La Perse»، که در زمان محمدشاه قاجار نوشته است، آورده: «یکی از شیوههای پادشاه ایران این است که درفشهای بسیار به کار میبرد و بر این درفشها، دو نقش نگاشته میشود؛ یکی نقش تیغ دو سر علی(ع)، و دیگری صورت شیر خوابیدهای که خورشید از پشت او درمیآید. این دو نقش را در کوشک پادشاهی نیز نگاشتهاند. همچنین بر نشانهای که شاه ایران به سپاهیان و سرکردگان و نمایندگان اروپایی، به نام نواختن ایشان میدهد، نیز این دو نقش هست.»
لانگله از دیگر مولفان فرانسوی نیز در زمان فتحعلی شاه، کتاب کوچکی به نام «Apercu General De La perse» دربارهی ایران نوشته است. او نیز از شیر و خورشید یاد کرده است. لانگله بر این باور است که شیر و خورشید از بازماندههای ایران باستان و یادگار آتش و آفتاب پرستی ایرانیان دیرینه است. او مینویسد: «به هم چشمی سلطان سلیم سوم عثمانی، که نشان هلال را اختراع نموده و پادشاهان عثمانی آن را به اروپاییان و دیگران از ترسایان میبخشند، فتحعلی شاه هم نشان مهر و شیر را درست نموده است.»
البته پیشینه این نماد به دوران قبل از اسلام نیز برمی گردد، ارتباط شیر و خورشید در ایران به آیین مهر و میترائیسم برمی گردد که در این آیین شیر، نماد خورشید، ایزد مهر (میترا) و نگهبان میترا است.
مالالاس رومی به نامهای اشاره میکند که در آن شاه ایران را «خورشید شرق » و قیصر روم را «ماه غرب » نامیدهاند. شیر نیز پیوند نزدیکی با شاهنشاهی در ایران داشتهاست: ردیفهایی از شیران زینت بخش تخت و ردای شاهان هخامنشی بودهاست. تاج آنتیوخوس اول شاه پارسی تبار کوماژن (حک : ۳۴ـ ۶۹ پیش از میلاد) با تصویر شیر تزیین شده بود. در نقش برجسته مراسم اعطای مقام در نقش رستم، اردشیر اول زرهی با تصویر شیر به تن داشتهاست. شیر نقش تزیینی مشابهی برای عضدالدوله دیلمی داشتهاست. در برخی لهجهها و گویشهای شرق ایران، واژه شاه، شیر تلفظ میشود.
بگفته افسانه نجمآبادی در دوران صفوی نشان شیر و خورشید مظهر دو رکن جامعه بود: «حکومت و مذهب» مشخص است که هر چند درفشهای مختلفی در زمان شاهان صفوی بخصوص نخستین شاهان صفوی استفاده میشدهاست، تا زمان شاهعباس صفوی، نشان شیر و خورشید به نشانی رایج در درفشهای ایران بدل شدهبود. بگفتهٔ یحیی ذکا در دوره صفوی «نشان خورشید» نشانگر نظام سال و ماه خورشیدی و «نشان شیر» در آن اشاره به امام علی، «شیر خدا» برگرفته از عبارت مشهور «اسدالله الغالب» است که در بعضی از نشانها این جمله در زیر نشان شیر و خورشید به چشم میخورد و شمشیر در دست شیر نیز ذوالفقار شمشیر مشهور علی ابن ابیطالب امام اول شیعیان است.
شیر و خورشید سرخ
از سال ۱۹۲۹ شیر و خورشید سرخ بعنوان یکی از نشانهای رسمی جمعیت صلیب سرخ جهانی در کنار نشانهای هلال احمر و صلیب سرخ پذیرفته شد. از ۴ سپتامبر ۱۹۸۰ نظام جمهوری اسلامی ایران بطور رسمی اعلام نمود که از این به بعد از نشان هلال احمر استفاده میکند. هر چند حق خود را برای بازگشت به نشان شیر و خورشید محفوظ اعلام نمود. کنوانسیون ژنو همچنان شیر و خورشید را یکی از نشانهای رسمی خود میداند.